Landbouwer aan het woord: ‘Water is voor mijn bedrijf allesomvattend’

Landbouwer Fernand Claeys bouwt mee aan een landschap waar landbouw, natuur en water samenkomen.



Delen

Op een regenachtige, bewolkte septemberochtend trekt Stijn De Winter (Regionaal Landschap Houtland & Polders) naar het bedrijf van Fernand Claeys in de Haan. Fernand werkt sinds drie jaar samen met Regionaal Landschap Houtland & Polders, de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) aan natte natuur rondom zijn erf. Tussen de kerktorens van Klemskerke en Vlissegem liggen uitgestrekte poldergraslanden met restanten van oorlogsbunkers. Deze bunkers en een deel van het omliggende gebied zijn in eigendom van Natuur en Bos. 

“Ik lig er met mijn boerderij en gronden middenin, maar ik wil niet verkopen,” zegt Fernand. Fernand is geboren en getogen in de Haan en woont op de “Jakobinessesite”. Het Jakobinessenhof dateert van 1610 en wordt sinds vier generaties bewoond door de familie Claeys. “Er is veel geschiedenis op deze plek”, vervolgt Fernand. “De naam staken we wel in een nieuw jasje. Mijn dochter sprak als klein meisje steeds van ‘Jakobientje’ en voila, we moesten dus niet ver zoeken.”

© 't Jakobientje in De Haan (RLHP)

Een boerderij met geschiedenis en toekomst

© Weidevogels (RLHP)

Fernands drijfveer om zowel de hoeve, de historische kamgraslanden errond en de dubbeldoelkoeien ‘West-Vlaams rood’ te koesteren is, zo zegt hij zelf, “om het Oud-West-Vlaamse landschap mee te helpen behouden”. De gerestaureerde boerderij, de natuur errond en de koeien – alles is verweven en maakt deel uit van hetzelfde decor. In de zomer zitten hier honderden mussen. Ze zitten met z’n allen in de hagen rondom het erf: een getjilp van jewelste. En de zwaluwen komen in groepen jagen boven de laantjes. Het is prachtig om te zien. Ik ben een echte natuurliefhebber.” 

Tijdens dit interview zien we dat tientallen watersnippen nu al, begin september, pleisteren op de 25ha die in opdracht van Fernand aangepakt werden. Stijn verwacht dat dit de voorbode is van massaal veel vogels in de winter. De oude laanstructuren werden in deze graslanden geherprofileerd om een soort soepkom te creëren. 

Oude laantjes worden bondgenoten in de strijd tegen droogte en verzilting

Stijn legt uit: “Deze oude ontwateringsstructuren, de laantjes, herstelden we om ze in tijden van klimaatverandering omgekeerd in te zetten. We steken er water op vanuit de hoofdgracht, in beheer van en in samenspraak met de polder, via een plasdraspomp en laten het zo via de laantjes traag aflopen van de ene weide naar de andere. Zo houden we het water niet alleen uit de zee, het blijft langer op de graslanden zodat zowel dit oude West-Vlaamse koeienras dat je hier nu op ziet grazen als de weidevogels ervan kunnen profiteren. Je moet weten: dit koeienras is niet zo’n Arnold Schwarzeneggerachtig type dat niet tegen drassige situaties kan. Dit dier is wendbaarder in ruigere landschappen.”

Fernand vervolgt: “Wij hebben onze landbouwactiviteiten gericht op de ondersteuning van de lokale en biologische vleesproductie door “Horeca Totaal”. De aanpalende wei van Natuur en Bos kreeg ik ook in beheer. Via inscharing kan ze dienen als extra goed beheerde graasweide. Daarnaast zetten we in op het hoevetoerisme. Mensen komen naar onze hoeve voor een koffietafel, om hun huwelijk te vieren of familiefeest te laten doorgaan. Als je hiervoor een mooi kader kan aanbieden, dan zijn de mensen gelukkig en voelen ze zich hier goed. In het voorjaar stonden er door de pas uitgevoerde werken overal boterbloemen langs de laantjes. Een prachtige gele zee en mooie toevoeging. Ze maakten hier foto’s aan de lopende band.”

© Plasdraspomp (Regionale Landschappen)

Koeien, weidevogels en natte natuur: alles is verweven

© Natte natuur (RLHP)

“Je zou kunnen stellen dat deze lokaal geproduceerde koeien mee de toekomst verzekeren van soortenrijke graslanden,” vult Stijn aan. “Er zijn zo tal van interessante connecties tussen voedselproductie en natuurbehoud. Kijk bijvoorbeeld naar dat nieuwe natuurgebied “De Waterdunen” in Breskens (Nederland). Daar kweekt men oesters en een stuk van de verkoop vloeit terug naar het beheer van dit gebied. Zo verzeker je zowel de toekomst van lokale korte keten als een gezond en goed werkend landschap. Soms zijn er ook experimenten zoals het LEADER project ‘Goe beheerd?!’ in Noord-West-Vlaanderen waar o.a. gekeken wordt om historische dierenrassen te koppelen aan natuurbeheer zoals het boerenpaard. Dit wordt als test nu op blekkaard (klei-zandgronden) ingezet om wilgenopschot af te vreten en zo de gronden grazig te houden.”

“Weet je, wij komen goed overeen met onze buren van Natuur en Bos en overleggen over de maatregelen.” zegt Fernand. “Ook de burgemeester steunt onze plannen. Ik wil de natuur in de Haan mee onderhouden. Het is nog schoon hier. In totaal beheer ik 36ha op mijn bedrijf in functie van natte natuur. Hier horen ook de oude heggen bij die op sommige plaatsen de historische graslanden omzomen. Ik zou er graag nog meer aanplanten, maar het landschap moet hier voldoende openblijven voor de weidevogels. Distels niet mogen maaien, blijft wel een probleem in die periode hoor, Stijn.” 

Samen zoeken naar een mozaïek van landbouw en biodiversiteit

Stijn haakt in: “De pakketten ‘weidevogelbeheer’ en ‘botanisch beheer’ van de VLM puzzelden we hier samen met de bedrijfsplanner mooi in elkaar. We voeren een mozaïekbeheer uit dat biodiversiteit ten goede komt en de waterhuishouding bevordert. We houden dus rekening met de maaidata en afspraken en proberen daarbij zo pragmatisch mogelijk te werk te gaan. We gaan dat dus nog eens moeten bekijken hé, Fernand.”

“Sinds 9 jaar heb ik het boerenbedrijf overgenomen en ben ik in contact met Stijn, toen nog de bedrijfsplanner bij VLM, " zegt Fernand glimlachend. "We zijn hier begonnen met het beheer van randen. Drie jaar geleden zijn we de wateringrepen beginnen plannen: het herstellen van de poelen, laantjes en graslanden, het toestoppen van de laantjes en plaatsen van de pomp. De drijfveer hiervoor kwam via het landinrichtingsplan Oudlandpolder. En het is echt goed, je ziet hoe de natuur zichzelf hier herstelt. De stroken langs de laantjes bleven overal 3 meter breed schoon groen. Je ziet het effect vanaf het erf. Het is water dat niet naar de zee stroomt via de hoofdgracht, maar hier vast gehouden wordt en een beetje het grondwater voedt.”

© Stijn en Fernand (Regionale Landschappen)
© Water vasthouden (Regionale Landschappen)
Water is voor mijn bedrijf allesomvattend. Fernand Claeys

Water langer vasthouden, natuur meer kansen geven

Verzilting is een oprukkend probleem in de polderregio. Toch is het niet iets waar Fernand van wakker ligt. “Door in te zetten op het trager afvoeren van het water in combinatie met de grassen, denk ik dat dit hier niet zal gebeuren.”  

“Het blijft natuurlijk klei”, vult Stijn aan, “waardoor er niet veel insijpeling plaats vindt". 

 

‘Je ziet hoe de natuur zichzelf hier herstelt’

Op de vraag of Fernand nog plannen en dromen heeft voor het omliggende landschap in de toekomst antwoordt hij: “We zullen dit nu eerst laten uitgroeien. Stapsgewijs kijken we dan verder naar andere dingen. We moeten zien hoe dit evolueert. Het is het eerste jaar na uitvoering van de werken en we houden het dus in de gaten. Ik droom nog van kijkhutten en een wandelpad rondom van ongeveer 4 km. De schoonheid van deze natte natuur wil ik delen.” 

 

‘Doe mee! Trek niet tegen en zijt content.’

Op de vraag wat hij tegen andere landbouwers zou zeggen over het (mee)werken aan sponslandschappen, pikt hij meteen in: 

“Doe mee! Trek niet tegen en zijt content. Dit verdienmodel kan schoon zijn en gewerkt mee aan iets moois. Als ik iets moet kiezen waar ik het meest trots op ben, dan is het dat de natuur zijn eigen werk hier kan doen en dat ik dat mee ondersteun. En de vogels natuurlijk!”

Interview door Hanne Vandewaerde (overkoepelend Blue Deal medewerker Regionale Landschappen)


Regionale Landschappen gaan samen met landbouwers aan de slag

Landbouwers zijn belangrijke partners van de Regionale Landschappen. Samen zoeken ze naar oplossingen die goed zijn voor het landbouwbedrijf én voor het landschap. Regionale Landschappen brengen landbouwers, overheden en andere partners samen, geven advies op maat en ondersteunen bij de uitvoering van maatregelen rond biodiversiteit, water, bodem en landschapselementen. Ook bij het zoeken naar financiële ondersteuning en subsidies kunnen landbouwers bij de Regionale Landschappen terecht.

Ontdek hier wat Regionale Landschappen doen voor landbouw. 

 

© Regionale Landschappen